ادبيات شفاهي زبان مادري سرزمين پدري!

دو برادر و گردآوري فرهنگ مردم

درحاليكه رمانتيك ها با گردآوري قصه هاي شفاهي عاميانه،كودكان غرب را به آشنايي باحوادث ادبيات عجيب وغريب وخيالي ترغيب مي نمودند، رفقاي! دوره روشنگري اروپا، پيرامون“قصه هاي ننه بزرگي“ اخطار ميدادند كه كودكان را خيالي، احساسي، و واقعگريز تربيت نكنيد!.
برادران گريم ؛ يعني يعقوب و ويلهلم گريم، ازموضعي رئاليستي به گردآوري فرهنگ عاميانه و فولكلوريك شفاهي خلقهاي مختلف آنزمان آلمان همت گذاشتند تا روابط خواهر و برادري !ميان آنان را تحكيم كنند. آنها كوشش براي گردآوري فرهنگ فولكلورشفاهي را اقدامي براي شناخت و تشويق هويت ملي نيز ميدانستند، و از طريق گردآوري ادبيات شفاهي عاميانه، خوني تازه به ادبيات آلمان دادند.
رمانتيكها هميشه به گردآوري قصه، افسانه، اشعار، و ترانه هاي شفاهي مردمي دوران گذشته اهميت خاصي ميدادند،و ازاين طريق خوانندگان و شنوندگان احترام خاصي به ادبيات و فرهنگ گذشته خود قائل شدند.
در دوره رمانتيك ، جمع آوري فرهنگ فولكلوريك مردم ، بخشي از كوششهاي خلقي بحساب مي آمد. برادران گريم را امروزه نويسندگان دوره رمانتيك “ميانه“ بشمار مي آورند. آنان به دنباله روي از نظريات مكتب رمانتيك ،ميگفتند كه در اين شكل ادبي شفاهي عاميانه، روح، تفكر و خصوصيات يك خلق مخفي شده است و ادبيات شفاهي را ادبيات“ طبيعي“ و اصيل دانستند. آنان بدليل خلق آثار ديگري، پايه گذار ادبيات علمي امروز آلمان نيز بشمار مي آيند. و آثار جمع آوري شده را ازنظر سبك و ساختار قدري اصلاح ميكردند تا مناسب چاپ و نشر باشند و ميگفتند كه نسلهاي گوناگون گذشته جامعه نيز مدام به اصلاح و تغيير آثار ادبي شفاهي ميپرداختند . آثار گردآوري و اصلاح شده آنان، خصوصن قصه ها، افسانه ها، اشعار و سرودها، امروزه بخشي ازادبيات كلاسيك كودكان بشمار مي آيند.
ازجمله آثار تحقيقي و گردآوري شده آنان : مجموعه سه جلدي قصه هاي خانگي كودكان – افسانه هاي آلماني- دستورزبان – اسطوره شناسي – فرهنگ واژه هاي آلماني – ترانه هاي باستان دانمارك – و پيرامون اوضاع خودم- هستند. ولي سه اثر مهم آنان را : قصه هاي خانگي كودكان – 32 جلد كتاب لغت زبان آلماني – و دستور زبان آلماني – ميدانند. ادامه تكميل كتاب لغت آنان از سال 1852 تا سال 1961 بطول كشيد. هاينه شاعر مشهور آلماني پيرامون كتاب “دستورزبان آلماني“ آنان گفته بود كه اهميت اين كتاب در حوزه علم زبان، مفيدتر و بيشتر از فعاليت وزارت فرهنگ فرانسه در زمان ريشيلو بوده است!.
امروزه تيراژ مجموعه قصه هاي( خانگي و كودكي )آنان، بيشتر از تيراژ كتاب انجيل در كشورهاي آلماني زبان است . كتاب قصه هاي برادران گريم، 150 سال بحران و تحولات تاريخ كشور را مقاومت آورد و به زمان حال رسيد و امروزه درميان كودكان و نوجوانان، خوانندگان خاص خودرا دارد. دويست قصه طنز و داستان عاميانه آمده در اين كتاب، سندي از فرهنگ شناسي دوره رمانتيك ،برپايه ادبيات شفاهي است كه غالبن محصولي اروپايي نيز بشمار مي آيد . آنها با كمك اين كتاب به سبك قصه نويسي، شكلي جديد دادند كه بعدها بصورت ژانري جديد، قصه نويسي بين المللي قرن 19 را نيز تحت تعثير خودقرار داده است.
يعقوب و ويلهلم گريم بين سالهاي 1785 تا 1863 در آلمان زندگي نمودند.پدرشان به شغل وكالت و قضاوت اشتغال داشت. هر دو برادر گرچه در رشته حقوق تحصيل كرده بودند ولي سالها كتابدار كتابخانه هاي دولتي و درباري شاه نشين هاي گوناگون آنزمان آلمان شدند. در زمينه كار فرهنگي و تحقيقي بين آنان يك تقسيم كار وجود داشت ؛ درحاليكه يعقوب كارهاي علمي را بعهده داشت- ويلهلم مسئول امور ادبي و هنري بود . اگر يعقوب به بررسي ادبيات خلقهاي اسلاو علاقه داشت، ويلهلم به ترجمه و گردآوري ادبيات شمال ،ازجمله دانمارك پرداخت.
آندو برادر جزو گروه مشهور هفت نفره “استادان شهر گوتينگن“ آلمان بودند كه به لغو قانون اساسي ازطرف شاه ايالت هانوفر اعتراض كرده و باعث اخراج و آواره گي خود شدند، و خلاف راحت طلبي و اطاعت موقعيت طلبانه همكاران دانشگاهي زمان خود، ارزشي براي وحدت نظر و عمل روشنفكر قائل بودند و مي گفتند كه هيچ حاكمي حق ندارد يك قانون تصويب و تاييد شده را بطور يك جانبه لغو نمايد و در رابطه با سكوت ديگران نوشتند كه مملكت پر از مرداني است كه خود حق و قانون درس ميدهند ولي درزمان عمل، به شك، ترس و جبن مي افتند، و مفاهيمي مانند آزادي را بايد روي سردر قانون اساسي نوشت تا اختلاف حقوقي ميان : دهقانان ، اشراف ، و بورژوازي، حذف شود.
آنان زير تعثير “نوول شناسي رمانتيك“ به اصلاح ادبيات شفاهي گردآوري شده خود پرداختند . از اين طريق به همت آنان، قصه نويسي، ژانري بارونق ، با ارزش و جديد شد. دهها سال ايده رمانتيك عاميانه درقرن گذشته تعثير مهمي روي قصه نويسي كودكان ازخود بجا گذاشت. يعقوب و ويلهلم گريم، مدعي شدند كه قصه هاي شفاهي عاميانه، بيشتر خصوصيات يك خلق را نشان ميدهند تا داستانهاي هنري مدرن و مصنوعي !.

 

Wilhelm Grimm 1786 – 1859
Jacob Grimm 1785 – 1863